Tenisin Tuhaf Kuralları: 15-30-40, Love, Beyaz Kıyafet Neden?

Fransız şair Charles d'Orléans'ın 1430'lardan kalma bir şiirinde bir sayı geçer: 45. Bugün tenis kortlarında bu sayı yok. Onun yerinde 40 var. Sıfırın adı ise "love", yani aşk. Ve bu kuralların çoğunun nereden geldiğini kimse kesin olarak bilmiyor.

Bu belgeselde tenisin beş tuhaf kuralının izini sürüyoruz: skor, sıfır, tie-break, beyaz kıyafet ve sarı top. Her durakta iki şeyi birbirinden ayıracağız: belgesi olan açıklama ve herkesin anlattığı ama kanıtı olmayan hikâye.

Birinci durak: 15, 30, 40.

Bu sayım sanıldığından çok daha eski. 1400'lerin ilk yarısından kalma metinlerde puanlar 15, 30 ve 45 diye sayılıyor. Şairin dizesindeki 45 de bu eski sayımın bir parçası.

Sonra, kimsenin tam olarak kaydetmediği bir zamanda, 45 kısalıp 40'a dönüştü. Neden kısaldığı da kesin değil.

En sevilen açıklama bir saat kadranı. Her puanda yelkovan çeyrek tur ilerliyormuş, 60'ta oyun bitiyormuş. Kulağa güzel geliyor. Ama bir sorun var: bu sayım, dakikayı gösteren yelkovanın yaygınlaşmasından daha eski.

Bir başka hikâyeye göre oyuncu her puanda kortta 15 fit ilerliyormuş. Bu da kanıtlanmış değil.

Yani ne saat ne adım teorisi doğrulanmış durumda. Dürüst cevap şu: 15'in nereden geldiğini bugün kimse bilmiyor.

İkinci durak: sıfıra neden "love" deniyor?

En çok anlatılan hikâye Fransızca yumurta, yani "l'oeuf". Sıfır yumurtaya benziyormuş, İngilizler de bunu "love" diye söylemiş. Eğlenceli, ama bu hikâyeyi destekleyen eski bir belge gösterilemiyor.

Daha güçlü aday İngilizcenin kendisi. "For love" oynamak, yani karşılığında hiçbir şey almadan oynamak, eski bir deyim. Bu okumada "love", hiç demek.

Ama bu da kesinleşmiş değil. Kaynaklar bile bu açıklamayı "muhtemelen" diye aktarıyor. Hollandaca bir kelimeden geldiğini savunanlar da var.

Üçüncü durak: tie-break. Burada sis dağılıyor, çünkü mucidin adı biliniyor.

Eskiden bir seti almak için iki oyun fark gerekiyordu. Bu yüzden setler bazen bitmek bilmiyordu.

Amerikalı James Van Alen, bu uzun setleri bitirmek için yeni bir sayım tasarladı. 1965'te Newport'ta deneme olarak oynattı. Van Alen, bugünkü Uluslararası Tenis Onur Listesi'nin de kurucusuydu.

1969'da Wimbledon'da Pancho Gonzales ile Charlie Pasarell'in maçı tam 112 oyun sürdü. Ertesi yıl ABD Açık, tie-break'i kullanan ilk Grand Slam oldu. Wimbledon 1971'de katıldı.

İlk tie-break'ler 9 sayılıktı ve ani ölümle bitiyordu: 4-4'te tek bir sayı seti belirliyordu. Bugünkü 7 sayılık tie-break ABD Açık'a 1975'te geldi.

Burada sık karışan bir şeyi düzeltelim. 2010'da Isner ile Mahut'nun Wimbledon maçının son seti 70-68 bitti, maç 11 saat 5 dakika sürdü. Ama tie-break o sırada zaten 45 yaşındaydı. Wimbledon onu sadece son sette kullanmıyordu. Wimbledon'ın son setine tie-break ancak 2019'da geldi.

Bugün dört Grand Slam'de de son set 6-6 olursa 10 sayılık tie-break oynanıyor.

Dördüncü durak: Wimbledon'da neden beyaz giyiliyor?

Popüler cevap şöyle: renkli kıyafette ter lekesi görünürmüş ve bu ayıp sayılırmış. Akla yatkın. Ama kaynaklar bunu kesin bilgi olarak değil, "öyle inanılıyor" diye aktarıyor.

Belgelenen kısım daha yakın tarihli. 1963'te Wimbledon, ağırlıklı olarak beyaz giyme şartını resmî kurala bağladı.

Bugün kural daha da sıkı: neredeyse tamamen beyaz. Krem rengi bile kabul edilmiyor.

2023'te tek bir esneme geldi: kadın oyuncular artık koyu renk iç şort giyebiliyor. Gerekçe, regl döneminde beyaz kıyafetin yarattığı kaygıydı.

Beşinci durak: top neden sarı?

Bunun cevabı belgeli: televizyon. Eskiden toplar beyazdı, bazen de siyah. Uluslararası Tenis Federasyonu ITF, 1972'de sarı topu kurallara aldı, çünkü araştırmalar sarının televizyonda daha iyi göründüğünü gösteriyordu.

İşin ironik yanı, Wimbledon beyaz topu 1986'ya kadar kullandı.

Popüler hikâye ise bunu David Attenborough'ya bağlıyor. O yıllarda BBC'de renkli yayına geçişi yöneten Attenborough'nun sarı topu bulduğu söyleniyor. Değişime ilham verenlerden biri olduğu anlatılıyor, ama kararı veren ITF'ydi. "Sarı topu Attenborough icat etti" demek abartı.

Beş durak, beş cevap. Birinin mucidi belli, birinin arkasında belgeli bir televizyon kararı var. Kalanların kökeni ise hâlâ tartışmalı.

Bizce bu yolculuğun ilk dersi şu: en çok anlatılan hikâye, çoğu zaman en az belgeli olanı. Saat kadranı da, yumurta da, Attenborough da bunun örneği.

Bizce ikinci ders tie-break'ten geliyor: mucidi belli, gerekçesi açık bir kural bile Wimbledon'ın son setine ulaşmak için yarım asırdan fazla bekledi.

Senin en çok merak ettiğin tenis kuralı hangisi?